Pazar akşamları saat sekiz sularında mideye oturan o tanıdık yumruyu bilir misiniz? Pazartesi sabahının ayak sesidir o. Ama bazıları için o düğüm, akşam mesai bitip de evin kapısında anahtarı çevirirken bile çözülmez. Sadece şekil değiştirir, boğaza doğru tırmanır.

Adına plazalarda, resmi raporlarda, insan kaynakları koridorlarında "mobbing" diyorlar. Kulağa ne kadar da steril, ne kadar da kravatlı ve yabancı bir kelime gibi geliyor değil mi? Oysa bizim dilimizdeki karşılığı çok daha yalın, çok daha yakıcıdır: Bir insanı, ona tek bir fiske bile vurmadan, her gün milim milim eksiltmek.

İş yerindeki halini az çok tanıyoruz artık. Toplantılarda sözünüzün ustaca kesilmesi, bir anda görünmez bir cam duvarın arkasına itilmeniz, başarılarınızın "ekip işi" sayılıp en ufak hatanızın büyüteçle tavanlara yansıtılması... Masanızın yeri değişir, e-posta zincirlerinden adınız "sehven" düşer, sabah verdiğiniz selam havada asılı kalır. Kimse size bağırmaz, kimse masaya yumruk vurmaz; aksine, yüzünüze o buz gibi kurumsal tebessümle bakarak sizi kendi yetersizliğinize ikna ederler. Yılların birikimine sahip bir uzmanken, bir sabah aynaya baktığınızda her an hata yapmaktan ödlekçe korkan titrek bir stajyer görmeye başlarsınız. Özsaygınız, ofisin öğütücüsüne atılmış bir kağıt gibi şerit şerit doğranır.

Peki ya mesai bitince? İnsan, dışarıdaki fırtınadan kaçıp sığınacağı bir liman arar. Ama ya fırtınanın asıl merkezi, o limanın ta kendisiyse?

Kitaplar bu kavramı iş yeriyle sınırlasa da, hayatın sokağında, apartman dairelerinin sıkı sıkı çekilmiş perdeleri ardında "ev içi mobbing" diye kanayan devasa bir yara var. Üstelik iş yerindekinden çok daha sinsi, çok daha yıkıcı. Çünkü evden istifa dilekçesi verip çıkamazsınız. Çünkü oradaki failiniz ne patronunuzdur ne de koltuğunuza göz diken mesai arkadaşınız; aynı yastığa baş koyduğunuz eşiniz, aynı sofrada ekmek böldüğünüz aileniz, her cümlesine "Senin iyiliğin için söylüyorum" maskesi takan en yakınınızdır.

Evdeki kuşatma kravat takmaz, terlik giyer. Yaptığınız yemeğin tuzundan konuştuğunuz cümlenin tonuna, giydiğiniz kıyafetten nefes alışınıza kadar her şeyin görünmez bir jüri tarafından acımasızca puanlandığını düşünün. Açıkça hakaret edilmez belki; ama alaycı bir göz devirme, odayı buzhaneye çeviren derin bir "of" çekiş, günlerce süren cezalandırıcı küslükler ve duvar gibi sessizlikler... Kendi evinizin salonunda, kendi koltuğunuzda otururken parmak uçlarınızda yürümeye başladığınız an, o görünmez hapishanenin mahkumu olmuşsunuz demektir. Eviniz artık sığınağınız değil, her gün yeniden sınava çekildiğiniz bir sorgu odasıdır.

İki cephedeki bu sessiz savaşın en acımasız ortak noktası nedir biliyor musunuz? Kanıtsızlık. Kırılan bir kolun röntgeni çekilir, moraran bir gözün adli raporu tutulur. Ama kırılan bir hevesin, çürütülen bir özgüvenin röntgeni yoktur. Üstelik bu zehri her gün soluyan insan, bir süre sonra celladının diliyle kendine saldırmaya başlar: "Acaba ben mi çok alınganım? Ben mi abartıyorum? Sorun bende mi?" İşte psikolojik kuşatmanın zafer ilan ettiği an, kurbanın kendi akıl sağlığından şüphe etmeye başladığı o karanlık eşiktir.

Kimse durup dururken neşesini, ışığını, yaşama sevincini kaybetmez. Etrafınızda sesi giderek kısılan, bir cümle kurmadan önce iki kez yutkunan, varlığı için bile sürekli özür dileyen birini görüyorsanız dikkatli bakın. Büyük ihtimalle ya gündüz ekmeğini kazandığı masada ya da gece başını soktuğu çatının altında, izi kalmayan bir dayağın altındadır.

Bir insanı tüketmek için mutlaka sesinizi yükseltmeniz gerekmez. Onu her gün "yokmuş" gibi hissettirmek ya da varlığını bir "yük" gibi omuzlarına bırakmak da kusursuz bir cinayettir. Sadece kapının önüne olay yeri inceleme şeridi çekilmez, o kadar.